Şempanzeler yavrularına alet kullanımını böyle öğretiyor

Şempanzelerin doğada karmaşık davranışları yavrularına nasıl aktardığı uzun süredir merak konusuydu. Frontiers in Psychology dergisinde yayımlanan yeni bir araştırma, yetişkin şempanzelerin alet kullanımını yavrularına bilinçli biçimde öğrettiğini ortaya koydu.

Araştırmaya göre yetişkin bireyler, özellikle anneler, aleti önce kendileri kullanarak hareketi gösteriyor, ardından aleti yavruya devrediyor ki yavru aynı hareketi tekrar edebilsin. Bilim insanları bu davranışı “alet transferi” olarak adlandırıyor ve bunun gözlem ile denetimli pratikle birlikte bir öğretim biçimi olduğunu belirtiyor.

Çalışmanın ortak yazarlarından, Barselona Üniversitesi ve Jane Goodall Enstitüsü Senegal bünyesinde yüksek lisans öğrencisi olan Andreu Sánchez-Megías, deneyimli bireylerden gıda veya alet almanın şempanzelerin zor ulaşılan besinleri çıkarmak için teknoloji kullanmayı öğrenmesine yardımcı olabileceğini söyledi. Sánchez-Megías’a göre bu süreçte en önemli rolü genellikle anneler üstleniyor.

Alet kullanımı uzun yıllar insana özgü bir yetenek sanılıyordu. Ancak Charles Darwin 1871’de şempanzelerin ceviz kırmak için taş kullandığını gözlemlemişti. 1960 yılında ünlü primatolog Jane Goodall, David Greybeard adlı bir şempanzenin bir dalı bükerek yapraklarını soyduğunu ve bu dalı termit yuvasından termit toplamak için kullandığını belgeledi. Goodall’ın akıl hocası Louis Leakey bu keşif üzerine “Artık ya ‘alet’ kavramını yeniden tanımlamalıyız, ya ‘insan’ kavramını, ya da şempanzeleri insan olarak kabul etmeliyiz” demişti.

O tarihten bu yana araştırmacılar şempanzelerin yaprakları sıkıştırarak sünger yaptığını, dal parçalarını yosun toplamak için şekillendirdiğini ve avlanma amacıyla ilkel mızraklar sivrilttiğini gözlemledi. Yeni çalışma, bu becerilerin nesilden nesile nasıl aktarıldığına dair somut kanıt sunması bakımından önemli. Araştırmacılar, alet transferinin sadece pratik bir yardım değil, aynı zamanda bilinçli bir öğretim stratejisi olduğunu vurguluyor.

Bulgular, hayvanlar aleminde öğretim davranışının insanlarla sınırlı olmadığını bir kez daha gösteriyor ve şempanze topluluklarındaki kültürel aktarımın karmaşıklığına dikkat çekiyor. Araştırmacılar önümüzdeki dönemde bu öğretim davranışının farklı şempanze popülasyonlarında ne ölçüde yaygın olduğunu ve hangi çevresel etkenlerin bu süreci şekillendirdiğini inceleyecek.

Kaynak: Ars Technica